+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و ششم اسفند 1389ساعت 8:44 توسط سعیدقنبری
|
| تبليغات | X |
وزارت راه وترابری کشور
|
|
عظمت بنا و فلسفه وجودي ساخت آن دراين منطقه به حدي جالب است كه ميتوان از آن به عنوان يكي از منابع مهم جذب گردشگر بينالمللي به استان مركزي و همچنين معرفي دستاوردهاي معماري ملي و باستاني ايران قديم اشاره كرد.
قصر، عبادتگاه و دژ دفاعي قلعه دختر ساوه بر روي صخره بلندي مشرف به دشت ساوه بنا شده كه از سه طرف شرق، غرب و جنوب بوسيله صخرههاي متعدد ديگري احاطه شدهاست.
از نماي شمالي قلعه سه قله صخرهاي بلند مشاهده ميشود كه قصر و قلعه در نوك قلهاي كه در وسط قرار گرفته ساخته شده و اين قلعه از جاده ساوه به همدان و از تمامي دشت و شهر ساوه قابل رويت است.
در دو طرف صخره قيز قلعه دو رودخانه كوچك جاري است، رودخانه ضلع شرقي دايمي، اما رودخانهاي كه در ضلع غربي قرار دارد به صورت فصلي است.
نزديكترين آبادي به قلعه، روستاي قيز قلعه است كه از منابع آبي اين دو رودخانه تغذيه ميشود، بعداز قيزقلعه، روستاي سرخدهاست كه در كنار رودخانه قرهچاي قرار دارد و قلعه از روي پل سرخده به راحتي قابل ديد است.
قلعه از دو بخش اصلي دژدفاعي و قصر تشكيل شده كه در مجموع حدود 3000 متر مربع مساحت دارد.
براي رسيدن به قلعه ميتوان باوسيله نقليه سواري تا پاي دامنه صخره رفت، و سپس مسافتي حدود ۳۰۰متر را بايد پياده طي كرد تا به دروازه اصلي ورود به قلعه رسيد.
دروازه ورودي در ضلعشرقي صخره قرار دارد كه بعداز عبوراز رودخانه كوچك، بقاياي ديواره دروازه كه از سنگ و ساروج ساخته شده است ديده ميشود.
با عبور از اين دروازه بايد حدود ي100 متر دامنه شيب دار ضلع جنوب شرقي صخره را براي رسيدن به نوك قلعه كه ساختمان اصلي قصر(نيايشگاه) قرار دارد را طي نمود، شيب دامنه جنوب شرقي حدود ۶۰درصد است.
تمامي ديوراه صخره به صورت پرتگاه ميباشد و هر نقطعهاي كه احساس ميشده ميتوان از آن عبور نمود باسنگ وساروج تا بالاي صخره بسته شده است، به طوري كه هيچ راه نفوذي از سه ضلع شمالي، شرقي و غربي به درون قلعه وجود ندارد.
ورود به قلعه از طريق چند راه پله سرپوشيده صورت ميگرفته كه با مهارت ويژهاي استتار شدهاند و استتار راه پلهها با ساختن ديوراي از لاشه سنگ و ساروج درست در امتداد ديوارههاي صخره صورت گرفته است.
پنج راهپله پشتي بنا و دو راهپله درغرب بنا كه دركنار پرتگاه در ارتفاع چندمتري از سطح رودخانه ساخته شده به اتاقهاي تعبيه شده در دل صخره منتهي ميشوند.
ازپلههاي پشت بنا براي ورود و خروج محافظان و نگهبانان استفاده ميشده و از پلههاي غربي براي وررد و خروج مقامات بهداخل قلعه و حمل آذوقه استفاده ميشدهاست.
در مقابل راه پلههاي غربي و بر روي صخره مقابل راه باريكي وجود دارد كه محل رفت وآمد ساكنان قلعه بوده و اتاقهاي قلعه تو درتو و بهيكديگر ارتباط داشتهاند.
باتوجه به ارتفاع ديواره و طاقهاي فرو ريخته احتمال ميرود كه بناي قصر داراي طبقه دوم و سوم هم بوده و در سمت دروازه ورودي، بناي ديگري وجود دارد كه احتمالا براي عبادتگاه مورد استفاده بوده و اين مكان داراي محرابي به سوي دشت ساوه (درياچه قديمي ساوه) و در جهت خلاف قبله ميباشد.
در اطراف كاخ اصلي حفرههاي متعددي براي ذخيره آب ساخته شده و لولههاي سفالي شكستهاي در اين مجموعه يافت شده كه نشانگر استفاده از شبكه آبرساني و فاضلاب ميباشد.
بناي قيز قلعه كاملا بر دشت ساوه مسلط بوده وداراي چهار برج ديدهباني در ضلع شمالي، غربي و شرقي است كه از ميانه صخره تا بالاي آن با سنگ و ساروج كار شدهاست.
اما از نظر قدمت و كاربرد بنا، بر اساس اسناد و مدارك تاريخي و تحقيقات بهعمل آمده درخصوص قلعههاي دختر ساخته شده درايران ميتوان به سوابق معابد آناهيتا و مهر پرستي ايرانيان اشاره نمود.
بر اساس اين تحقيقات، قلعه دختر ساوه نيايشگاهي براي عبادت و احترام به آب و ناهيد در پيش از اسلام و قبل از خشكيدن درياچه ساوه در دوره ساسانيان بوده، محراب ساخته شده بر روي درياچه قديمي ساوه در قلعه اين احتمال را بيشتر ميكند.
بناي تاريخي قيز قلعه در تاريخ ۱۳۸۲/۲/۹به شماره ۸۶۰۰در فهرست آثار ملي به ثبت رسيدهاست.
از ديگر قلعههاي تاريخي استان مركزي ميتوان به قلعههاي حاج وكيل اراك، آردمين غرق آباد در ۵۶كيلومتري جاده ساوه به همدان، الوير روستاي ساوه، اسماعيليه بر روي كوه قرهداغ در ۳۵كيلومتري جنوبغربي ساوه، جمشيدي نيمور محلات، آقاخان محلاتي شهر محلات و خسرواني محلات اشاره نمود.
راههاي دسترسي: جاده ساوه به همدان، روستاي سرخده، عبور از ميان روستا و عبور از پل ساخته شده بر روي رودخانه قره چاي، حركت به سوي روستاي قيز قلعه و عبور از ميان روستا وطي مسير حدود يك هزار و ۵۰۰متر كه تماما با وسيله نقليه سواري قابل انجام است، فاصله قيز قلعه تا ساوه حدود ۲۳ كيلومتراست.
ايرنا
شهرستان ساوه در شمال تفرش و قم واقع است و يكي از مناطق باستاني ايران و شهري است كهن بازمانده از دوران ساساني و پيش از آن .
وجود تپه باستاني آسياباد در مجاورت شهر و جنوب امامزاده سيد اسحاق از دوران ساساني كه قلعه اي است بسيار بزرگ با آثار برج و بارو ،همچنين تپه ها و محوطه هاي تاريخي در پيرامون شهر مانند تپه باستاني هريسان خرم آباد و آوه نشانگر قدمت اين شهر مي باشند .
از آثار باستان به جا مانده از دوران بعد از اسلام مي توان محراب باستاني مسجد جامع ساوه را كه متعلق به قبل از سال 504 هجري قمري است نام برد اين محراب در حفاري سال 1353 شمسي از زير خاك خارج شده است .
در وجه تسميه ساوه اختلاف نظر وجود دارد . شادروان مينورسكي در مقاله ساوه مندرج در چاپ اول دائره المعارف اسلام معناي طلا تكه يا خرده هاي زر را بدست داده است . ساوه در متون كهن نظم و نثر و فرهنگهاي فارسي باج و خراج است و آن زري باشد كه پادشاهان قوي از پادشاهان ضعيف بگيرند . بدينسان ساوه يا ساوگان يه مفهوم كان زر / زرين جاي زرينه باشد همه به مفهوم جايي كه آن زر بصورت باژ گرفته شده است . بنابراين مي توان معناي باژگاه يا خراج ستاني يا به تعبيير متاخران عوارضي و نواقلي و به تعبيير معاصران گمرك خانه را هم به آنچه گذشت افزود .
ساوه در وجه تسميه محلي يعني سه رود . روا نباشد تنها از موضع عالمانه نسبت به آن يكسره بي اعتنا بود . ساوه زادگا شاعراني بزرگ چون سلمان ساوجي و صرفي ساوجي است .
در كتاب ساوه نامه مقاله اي تحت عنوان سه دانشمند ساوي درج گرديده است كه در آن به معرفي اين اشخاص پرداخته است . ابوسعيد منصوربن حسين آوي فقيه و تاريخ نگار و دولتمرد امامي مذهب نامدار در اوايل قرن پنجم كه اشعاري نيز به زبان عربي از او به صورت پراكنده در منابع مختلف موجود است و ابوطاهر خاتوني شاعر و نويسنده متوفي به سال 520 قمري كه كتابخانه اي در ساوه بنا نهاد كه در آثار البلاد آن را رديف يكي از بزرگترين كتابخانه هاي جهان آن روز آورده است و به گفته ياقوت حموي در معجم البلدان مقارن سالهاي حمله مغول به شهر ساوه قوم مغول آن را بسوختند و حكيم ابن سهلان ساوي كه از شاگردان حكيم عمر خيام نيشابوري بود و در ساوه به امر قضاوت پرداخته و كتابها و تصانيف او نيز پس از مرگش يكجا با كتابخانه اش در ساوه به آتش كشيده شد .
|
تلفن |
آدرس |
زير بنا |
مساحت |
سال تاسيس |
درجه فرهنگی |
شهر يا روستای محل کتابخانه |
نام کتابخانه |
| ساوه كتابخانه عمومي
|
1384 | 3 | ساوه | علامه عسگري | |||
|
2552217100 |
ساوه خ شريعتی کوچه شريعتی 10 اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی
|
700 |
700 |
1357 |
1 |
ساوه |
شهيد هاشمی نژاد ساوه |
|
2563222411 |
غرق آباد خ امام |
400 |
400 |
1369 |
3 |
غرق آباد |
شهيد چمران غرق آباد |
| ساوه شهرك ولي عصر
|
1382 | 3 | ساوه | ولي عصر (عج) | |||
|
2563242282
|
شهر نوبران جاده بين المللی همدان به ساوه پايين تر از آموزش و پرورش |
943 |
321 |
1367 |
3 |
نوبران |
نظرفخاری نوبران |
اين بنا در چند صد متري مسجد جامع ساوه قرار دارد و شامل صحن و ايوان بقعه است. بناي بقعه، برج گونهاي از آثار قرن هفتم ه.ق است كه در سدههاي بعد، واحدهايي به آن افزوده شدهاست.كاشيها هشت گوش فيروزهاي، خشتي سه سانتي متري فيروزه فام و كتيبه موجود از زيباييهاي خاص اين بقعهاست. متن كتيبه كاشي كاري به خط برجسته ثلث شامل سوره مباركه جمعه است كه بر روي آن تاريخ ۶۷۶ ه. قخوانده ميشود.در ارتفاع ۵/۴ متري بقعه، كتيبهاي گچبري به صورت كمربندي به خط نستعليق بر روي زمينه گل و بوته شامل دوازده بيت شعر و با تاريخ ۱۰۲۳ ه.ق قرار دارد. در مركز گنبد «اللّه» و در اطراف آن، طرحهاي گياهي نقششده است. لوح روي قبر، ۱۲ كاشي با زمينه لاجوردي است كه به خط ثلث، انتساب صاحب قبر به امام موسي بن جعفر (ع) را بر روي آن نوشتهاند.
اين مسجد از اولين مسجدهايي است كه در ايران ساخته شده و طي سالها دورههاي مختلف توسط هنرمندان ايراني تزئين و مرمت شدهاست.
هزار و دويست - سيصد سال پيش چند تا اوستا بناي ساوجي دور هم جمع شدند، طرح يك مسجد كوچك و جمعوجور را كشيدند، آستینهایشان را بالا زدند و با کنار هم گذاشتن خشتهای گلی آفتاب خورده، چند تا شبستان را دور تا دور یک حیاط مستطیل شکل بنا کردند.
باستانشناسان مدعیاند این مسجد یکی از اولین مسجدهای ساخته شده در ایران است؛ هرچند مسجد کهنسال در طول قرنهای بعد آنقدر تغییر کرد که دیگر چیزی از آن مسجد اولیه باقی نمانده.
حالا دور تا دور حياط مستطيل - مربع شكل مسجد جامع شهر ساوه را يك گنبد زيبا، چندين شبستان، ايوانهايي بلند و مناري رشید گرفته است. این مسجد زیبا آنقدر تزئينات جور واجور معماری روی طاقها و دیوارهایش دارد که میتوان به عنوان یک موزه به دیدنش رفت.
بد نيست بدانيد
تا به حال بهطور دقيق سن و سال
مسجد جامع ساوه تعيين نشده، اما قديميترين چيزي كه توي اين مجموعه پيدا
شده، كتيبههايي است كه در قرن چهارم نوشته شدهاند. پس اين مسجد لااقل
هزار سالي عمر دارد.
با كاوشهايي كه طي چند سال گذشته انجام شده و با كشف تودههاي گلي و آواري كه به دست آمده، كارشناسان ميراث فرهنگي معتقدند كه در محل كنوني مسجد جامع، مسجدي قديميتر وجود داشته كه قسمتي از مصالح مسجد امروزي از همان مسجد اوليه تامين شده.
روبهروي گنبدخانه كه بشود ضلع شمالی مسجد، ديوار خرابههاي خشتی وجود دارد كه احتمالا زماني ديوار حجرههاي درس و بحث طلبههای علوم ديني بوده و حالا محتاج سايبانهاي بالاي سرشان هستند تا از گزند باد و باران در امان بمانند.
مسجد جامع ساوه در طول تاريخ تغييرات زيادي كرده؛ گنبدخانه مسجد كه از قديميترين بخشهاي آن است، قرن چهارم و پنجم در ضلع جنوبي بنا شده، مناره مسجد متعلق به قرن ششم است، ايوان غربي در قرن هشتم و بعد از غارتگريهاي مغول ساخته شده و حتي قاجاريها هم دستي بر سر و روی مسجد کشیدهاند.
به تمام آن چيزهايي كه در عكسها ميبينيد، اضافه كنيد يك كتابخانه بزرگ با قفسههاي پر از كتابهاي دستنويس را كه نقلش در كتاب «آثار البلاد و اخبار العباد» آمده. اين مجموعه كه به وزير ابي طاهر خاتون منسوب است، محل نگهداري اشياي باارزشي از جمله اسطرلاب، گوي و كتابهاي خطي بوده. تمام اين مجموعه را سپاهيان مغول مثل خيلي از گنجينههاي ديگر سرزمين ما به آتش كشیدند.
ايوان پیرغربي که حالا دیگر به کمک تيرهاي چوبي و داربستهاي فلزي سر پا ایستاده، عضو نسبتا جديدتر ضلع غربي مسجد است. سالها پس از ساخته شدن رديف طاقهاي نهچندان بلند، در ابتداي قرن هشتم، 3طاق از وسط اين مجموعه را خراب كرده و اين ايوان را آنقدر استادانه بين طاقها بنا ميكنند كه عمرا كسي بتواند حدس بزند اين ايوان از الحاقات بعدي است.
طاقهاي كناري هم كه آنقدرها عرضي ندارند، سالهاي سال محل اعتكاف مؤمنان و اقامت كساني بوده كه خسته و كوفته از گرد راه ميرسيدند و ميخواستند شبي را در ساوه سر كنند.
ورودي مسجد حالا همين در چوبی و شيشههاي رنگياش است اما در قرن هفتم كه اين مسجد آنقدرها هم تاريخي نبود، در ورودي و مجموعه سردر، درست روبهروي گنبدخانه قرار داشته و ساوجيها براي پا گذاشتن به صحن مسجد بايد از يك طاق رفيع و 2مناره در دو طرفش، ميگذشتند. اگر داستان ما درباره مجموعه ورودي درست از آب در بيايد، 2مناره مسجد جامع ساوه، قديميترين جفتمناره در سردر مساجد خواهند بود.
شاید باور كردن اينكه سنگيني گنبد بزرگ، ايوانها و طاقهاي اين مسجد را خشتهای گلی تحمل ميكنند، سخت باشد. زائدههايي كه پشت ديوارها ميبينيد، پشت بند هستند و دارند دیوارها را در تحمل بار سنگینشان همراهی میکنند.
مفصلترين تزئينات مسجد جامع روي محرابهايش اجرا شده؛ 2محراب يك تكه از كاشي متعلق به عصر تيموري در حجرههاي دو طرف گنبد خانه كار گذاشته شده و اين يكي كه در حال حاضر محراب اصلي مسجد جامع است، روي ديوار گنبد خانه قرار گرفته. تزئينات گچي با اين ظرافت و مزين به اسم اميرالمؤمنين، فقط از دست معماران چيرهدست و شيعهمذهب صفوي برميآمد.
اين مناره که زمانی برای خود جفتي داشته و عالمي، حالا سالهای سال است که تک و تنها بیرون محوطه مسجد ایستاده و زیباییاش را بهرخ میکشد. تزئينات آجري منار هيچ رنگ و لعابي ندارند اما متنوع و زيبا به نظر ميرسند.
در واقع این معمارهای خبره عهد سلجوقی بودند که با کمی پس و پیش کردن آجرها، نقش و نگار و حجم و تحرک ايجاد کردهاند. بازی نور و سایه از ساعتی به ساعتی دیگر، باعث میشود تزئینات منار مسجد جامع ساوه اصلا ساده و یکدست بهنظر نرسند.